Beden Sağlığı

Diyabet (Şeker Hastalığı) Riskinizi Azaltabilirsiniz

type-1-diabetes

Önleyici tedavi geleneksel tıbbın yerini alıyor. Artık uzmanlar bir hastalığı ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek yerine ortaya çıkmaması için gerekli önlemleri almanın daha önemli olduğu konusunda hemfikir. Diyabet pek çok hastalık gibi doğru benimsenmiş bir yaşam biçimi yardımıyla önlenebilir bir hastalık. Diyabetten nasıl korunabileceğinizi biliyor musunuz?

Düzenli takip edilmesi gereken ve sağlıklı yaşamayı gerektiren diyabete (şeker hastalığına), Türkiye’de yaklaşık 6 buçuk milyon kişi sahip. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü’nde, diyabet ile ilgili yanlış bildiklerinizi ve neler yapmanız gerektiğini anlattık; bu hastalığı tüm yönleriyle ele aldık.

Diyabet nedir?

Diyabet vücudun şekerin bir formu olan glukozu doğru bir şekilde kullanıp depolayamamasından kaynaklanan bir hastalıktır. Glukoz kişinin kan dolaşımına tekrar girer ve bu durum kişinin kan glukoz seviyesinin (kan şekeri seviyesi olarak da adlandırılır) çok yükselmesine neden olur.

İki çeşit diyabet vardır. Tip 1 diyabette vücut hiç insülin üretmez. İnsülin yediklerimizde bulunan glukozu enerjiye dönüştüren bir hormondur. Tip 1 diyabet hastaları bu nedenle insülini , günlük iğneler ile, dışardan almak zorundadır. Bu tür diyabet çoğunlukla çocuklarda ya da genç yetişkinlerde görülse de her yaşta ortaya çıkar.

Tip 2 Diyabet vücut yeterli düzeyde insülin salgılamadığı ve/ya da insülini yeterli bir şekilde kullanamadığı (insülin direnci) zaman ortaya çıkar. Tip 2 diyabet genellikle 40 yaş üstü kişilerde, aşırı kilosu olanlarda ve ailesinde diyabet öyküsü bulunanlarda çıksa da günümüzde giderek artan oranda daha genç insanlarda özellikle ergenlerde de görülmektedir.

Diyabetinizin olduğunu nasıl anlarsınız?

Diyabeti olan insanların sıklıkla karşılaştığı belirtilerden bazıları şunlar:

  • Çok susamak
  • Sık tuvalete gitmek
  • Kilo kaybı
  • Aşırı iştah
  • Bulanık görme
  • Sinirlilik hali
  • El ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma
  • Sık cilt, idrar ya da diş eti iltihaplanmaları
  • İyileşmeyen yaralar
  • Açıklanamayan aşırı yorgunluk

Bazı durumlarda hiçbir semptom görülmez – tip 2 diyabette böyle bir durum yaşanabilir. Kişi aylarca, hatta yıllarca diyabet hastası olduğunu bilmeden yaşayabilir.

Kim Diyabet için risk altındadır? 

Herkes diyabete yakalanabilir. Yalnız, yakın akrabaları arasında diyabeti olanlarda hastalığın gelişme riski daha fazladır. Diğer risk faktörleri arasında obezite, yüksek kolestrol, yüksek tansiyon ve hareketsiz bir yaşam tarzı vardır. Yaş aldıkça da diyabet riski artar. 40 yaş üstü aşırı kilolu kişilerde diyabet gelişme riski daha fazladır. Ayrıca gebeliği sırasında diyabeti çıkmış kadınların hayatlarının ileriki yaşlarında diyabet olma riski daha fazladır.

diyabet_1447415526

Diyabet nasıl tedavi edilir?

Tip 1 ya da Tip 2 diyabet olsun, farketmez… Tüm diyabet hastaları sağlıklı bir yaşam tarzı benimsemelidir. Beslenme planları olmalı ve mutlaka bir egzersiz programı oluşturmalıdırlar. Özellikle egzersiz vücudun glukozu hücreler için enerjiye dönüştürebilmesi için insülini daha iyi kullanmasını sağlayabilir.

Tip 1 diyabeti olan herkes ve tip 2 diyabeti olanlardan bazıları insülin enjeksiyonu yapmak zorundadır. Tip 2 diyabetlilerden bazıları ise ağızdan aldıkları ilaçlarla vücutlarının daha fazla insülin salgılamasını sağlayabilir ve/ya da salgıladığı insülini daha iyi kullanmasına yardımcı olabilir. Bazı diyabet hastaları ise doğru beslenme programı ve egzersiz ile ilaç almadan hastalıklarını yönetebilir.

Diyabeti olan herkesin en az 6 ayda bir defa bir endokrinoloji ve metbolizma hastalıkları uzmanına kontrol için başvurması gerekir. Beslenme ve diyet uzmanı tarafından doğru beslenme programının oluşturulması büyük önem taşır. Fizik tedavi uzmanı kişi için doğru egzersiz programını belirleyebilir. Kronik bir hastalıkla ömür boyu yaşayacak olması kişinin bu duruma adapte olmasına yardımcı olacak bir psikiyatri uzmanına da başvurmasını gerektirebilir. Diyabet hastalarının yılda bir kez göz kontrolü yaptırması da önemlidir. Diyabet hastaları kan şekeri seviyelerini takip etmeyi öğrenmelidir. Günlük kontroller kan şekerini normal seviyelerde tutabilmek için yemek planı, fiziksel aktivite ve ilaç kullanımının nasıl planlanması gerektiği konusunda yol gösterici olur.

Diyabetin yol açabileceği diğer problemler nelerdir?

Diyabet tedavisinin iyi yönetilmesi gerekir çünkü eğer doğru takip edilmezse diyabet uzun dönemde hayati risk yaratan komplikasyonlara neden olabilir – bunların arasında kalp krizi, inme, körlük, böbrek yetmezliği, bir uzvun kesilmesine (amputasyon) kadar gidebilecek damar hasarı, sinir hasarı ve erkeklerde iktidarsızlık vardır.

Diyabet önlenebilir mi? 

Belki bir gün… Tip 2 diyabet en çok rastlanan diyabet türü olsa da tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak yakın zamanda yapılan araştırmalar bu tip diyabete yakalanmamak için yapılabilecek birkaç şey olduğunu ortaya koymuştur.

thumbnail

Diyabet riskinizi azaltmak için alabileceğiniz basit önlemler:


Kilonuzu kontrol altında tutun

Fazla kilo tip 2 diyabetin başlıca nedenidir. Obez olan bir kişinin diyabete yakalanma riski normal kiloda olan birine göre 20-40 kat daha fazladır.

Hareket etmeye başlayın – Televizyonu kapatın

Hareketsizlik Tip 2 diyabeti tetikler. Egzersiz vücudunuzun insülini kullanma ve glukozu sistem içine alma gücünü arttırır. Bu da insülin üreten hücrelerin üzerine daha az stres yükler. Günde 30 dakika yapılan hızlı yürüyüş yeterli olacaktır.

Diyabet söz konusu olduğunda televizyon seyretmenin çok zararlı olduğu bilinmektedir: Daha aktif olmak yerine televizyon karşısında geçirilen her 2 saat diyabet geliştirme riskini yüzde 20 oranında artırmaktadır.

Beslenmenize çeki düzen verin

Tip 2 diyabet riskinizi azaltabilecek 4 beslenme alışkanlığı şu şekilde sıralanabilir.

  1. İşlenmiş karbonhidratlar yerine tam tahıl ve tam tahıllı ürünleri tercih edin.

Tam tahıl ürünlerinde bulunan kepek ve lif sindirim enzimlerinin nişastayı glukoza dönüştürmesini zorlaştırır. Bu durum kan şekeri ve insülin seviyesinin yavaş yükselmesini sağlar ve böylelikle düşük glisemik endeks elde edilebilir. Sonuç olarak vücudun insülin üretim fabrikası daha az stres altında kalır, tip 2 diyabet bu sayede önlenebilir. Tam tahıllı gıdalar, diyabet riskini azaltmaya yardımcı önemli vitamin, minerallerden de zengindir.

Beyaz ekmek, beyaz pirinç, patates püresi, donut, kahvaltı gevreklerinde ise yüksek glisemik indeks ve glisemik yük bulunmaktadır. Bu, yiyeceklerin kan şekeri ve insülin seviyelerini sürekli zorladıkları anlamına gelir, diyabet riski artar.

  1. Şekerli içeceklerden uzak durun, su, kahve ve çayı tercih edin

İşlenmiş tahıllarda olduğu gibi şekerli meşrubatlarda da yüksek glisemik yük bulunmaktadır. Bu şekerli içeceklerden çok içmek diyabet riskinizi arttırır. Araştırmalar meyveli içeceklerin de -takviye maddeler içeren meyve içecekleri ya da meyve suları- reklamcıların söylediği gibi sağlıklı bir tercih olmadığını göstermektedir. Günde 2 ya da daha fazla bu içeceklerden tüketen kadınların ayda bir ya da daha az içenlere kıyasla %31 oranında daha yüksek diyabet riski altında olduğu gösterilmiştir.

Şekerli meşrubatlar diyabet riskini neden arttırır? Kilo alınmasına neden olmasının yanısıra araştırmalar şekerli içeceklerin kronik iltihaplanmaya, yüksek trigliserid ve düşük iyi kolesterol ve yüksek insülin direncine yol açtığını ortaya koyuyor.

Şekerli içecekler yerine ne içilebilir? Su mükemmel bir tercihtir. Kahve ve çay da iyi kalorisiz alternatifler (onlara şeker ve kreama eklemediğiniz sürece) olabilir. Ayrıca kahvenin diyabeti önlediğine dair de güçlü kanıtların mevcut olduğu da hatırlanmalıdır.

  1. Kötü yağlar yerine iyi yağları tercih edin

Zeytinyağı, kabuklular ve tohumlarda bulunan çoklu doymamış yağlar tip 2 diyabeti uzak tutabilir. Margarin, hazır pişirilmiş gıdalar ve kızartılmış gıdalarda bulunan trans yağların ise tam tersi bir etkisi vardır. Balıktan alınan çoklu doymamış yağ – omega 3- diyabete karşı koruyucu değildir, kalp hastalıklarına karşı korur.

Screen Shot 2015-11-13 at 15.56.34

  1. Kırmızı eti sınırlandırın ve işlenmiş etten uzak durun; kabukluları, tam tahılı, tavuk ya da balık etini tercih edin.

 Neden kırmızı et ve işlenmiş kırmızı et diyabet riskini arttırır? Kırmızı ette bulunan yüksek demir içeriği insülinin etkinliğini azaltıyor ya da insülin üreten hücrelere zarar veriyor olabilir. İşlenmiş kırmızı ette bulunan yüksek sodyum ve nitrit (koruyucu maddeler) seviyesi de bu durumdan sorumlu olabilir.

Sigarayı bırakın

Sigara içmenin yol açabileceği rahatsızlıklar listesine Tip 2 diyabeti de ekleyin. Sigara kullananlar kullanmayanlara kıyasla %50 daha fazla oranda Tip 2 diyabet riski altındadır.

Ara sıra Alkol almak faydalı olabilir

Ölçülü alkol tüketiminin kalp hastalıkları riskini azalttığına dair kanıtlar giderek artmaktadır. Bu durum Tip 2 diyabet için de geçerlidir. Ölçülü alkol alımı – kadınlar için günde bir kadeh, erkekler için günde 2 kadeh- hücrelere glukoz aktarımında insülinin etkinliğini arttırabilir. Buradaki anahtar alkolün ölçülü tüketilmesidir. Çünkü aşırı alkol alımı diyabet riskini arttıracaktır. Eğer alkol kullanmıyorsanız, başlamak zorunda değilsiniz – aynı faydayı kilo vererek, daha fazla hareket ederek ve beslenme düzeninizi iyileştirerek elde edebilirsiniz.

Pre-diyabet nedir?

Eğer pre-diyabetiniz varsa tip 2 diyabet ve kalp hastalığı riskiniz çok yüksek demektir.

Pre-diyabette kan şekeri düzeyleri normalinden yüksektir ancak tam anlamıyla diyabet olarak sınıflandırılacak kadar yüksek değildir. Pre-diyabeti olan kişiler eğer kilo verme, doğru beslenme ve daha fazla fiziksel aktivite içeren bir yaşam tarzı değişikliği benimsemezlerse 10 yıl içinde diyabet hastası olabilirler.

Pre-diyabet taramasına alınması gereken kişiler 45 yaş ve üstü aşırı kilolu kişiler ve 45 yaş altı aşırı kilolu kişiler ve şu risk faktörlerine sahip olanlardır.

  • Hareketsiz yaşam alışkanlığı olanlar
  • Gizli şekeri ya da bozuk glukoz toleransı olduğu tespit edilen kişiler
  • Ailesinde diyabet öyküsü bulunanlar
  • Hamileliği sırasında “gebelik diyabeti” geçirenler ya da 4 kilo üzeri ağırlıkta bebek doğuran kadınlar
  • Yüksek kan basıncı olanlar
  • HDL (iyi kolestrol seviyesi düşük ve/ya da trigliserit seviyesi yüksek olanlar
  • Polikistik over sendromu olanlar
  • Damar hastalıkları geçmişi olanlar

Kaynak:

http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/preventing-diabetes-full-story/
http://images.medicaldaily.com/sites/medicaldaily.com/files/2014/11/08/type-1-diabetes.jpg
http://www.dogruhaber.com.tr/haber/191024-turkiyede-6-bucuk-milyon-diyabet-hastasi-var/

Yorum Yazın