İlham Kütüphanesi

İlerleyen Yaşlarda Değişen İnsan Hakları

Map hands

Dünya nüfusu yaş alıyor. Günümüzde neredeyse 700 milyon kişi 60 yaşın üstünde. 2050 senesinde insan tarihinde ilk defa 60 yaş üzeri kişi sayısı çocuk sayısından daha fazla olacak – dünya nüfusunda 5 kişiden biri 60 ve üzeri bir yaşta olacak. 

Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği 2011 yılında yayınladığı bir rapor ile tarihte görülmemiş bir hızda yaşlanan bu nüfus tablosunun yol açtığı insan hakları ile ilgili problem alanlarını ve eğilimleri inceledi.

Rapor 60 yaş ve üzeri kişilerin kendi kültürlerine göre problemleri olduğunu vurgulasa da yine de ulusal ve uluslararası düzlemde stratejiler oluşturabilmek için net bir şekilde belirlenebilen sorunların da mevcut olduğunu ifade etti. Tüm bu sorunların, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde insan hakları bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

BAŞLICA PROBLEMLER

* Ayrımcılık: Yaş temelli ayrımcılık genellikle, cinsiyet, ırk, etnik grup, din, engellilik hali, sağlık ve sosyo-ekonomik durumlar gibi diğer ayrımcılık formlarıyla bir arada görülmektedir. Bu durum ileri yaştaki kişilerin insan haklarının bütününü oluşturan unsurlardan faydalanmalarını olumsuz yönde etkiler.

* Yoksulluk: İleri yaştaki kişilerin refahı için en acil müdahale edilmesi gereken alan yoksulluktur. Bu yoksulluk evsiz olma, kötü beslenme, tedavi edilmeyen kronik hastalıklar, güvenilir temizlikte içme suyu bulunmaması, ulaşılamayan ilaç ve tedaviler, gelir güvensizliği gibi konuları içerir. Kendi yoksulluklarına rağmen, ileri yaş bireyler hanenin ana geçim kaynağını sağladığı gibi genellikle torunlarına ve diğer aile bireylerine bakmakla da yükümlüdür.

* Şiddet ve taciz:
İleri yaş bireylerine güvendikleri biri tarafından uygulanan – fiziksel, duygusal ve/ya da cinsel taciz, dünya çapında görülen bir durumdur. Finansal istismar da kayıtlara geçmese ve raporlanmasa da azımsanacak bir sorun değildir.

* Önlem ve gerekli hizmetlerin azlığı: Giderek artan talebi karşılayabilecek düzeyde kaynak ve tesis bulunmamaktadır. Özellikle ileri yaş bireylerin insan haklarını garanti altına alabilecek huzur evleri ve uzun dönem evde bakım gibi programlar ve geriatrik hizmetlerin yaygın ve yeterli düzeyde olmaması önemli bir sorundur. 

Üzerinde çalışılması gereken alanlar

İleri yaştaki kişilerin insan haklarını korumak için uluslararası koruma rejimini güçlendirmek gerekmektedir. Bu raporda çizilen tüm mücadele alanlarına rağmen ileri yaş grubuna özel bir uluslararası koruma rejimi bulunmamaktadır.

İleri yaştaki kişilere özellikle kadınlara uygulanan şiddet: Ayrımcılık ve güçsüzleştirme politikalarıyla yakınen bağlantılı olan şiddet, ileri yaştaki kişilerin isteksiz olması ya da ihbar edememesi nedeniyle çoğu zaman belgelenmemekte ve raporlanmamaktadır.

Finansal istismar: İleri yaşta birçok kişi dolandırıcılık, nedensiz yere mülkünden çıkartılma, hırsızlık; arazi, mülk ve eşyalarına el koyulma gibi farklı finansal istismar tehditleriyle karşı karşıya bulunmaktadır.

Sağlık: İleri yaştaki insanlar sağlık hizmetleri kapsamında ayrımcılık ile karşı karşıya kaldığı gibi sağlık politikaları, program ve kaynak tahsisi konularında da göz ardı edilmektedir. Hastalıkları önleme, tedavi etme ve hastalığının son döneminde olan kişileri dahil eden kapsamlı sağlık politikaları oldukça azdır.

goodcare-Elderly-Gentleman-with-Carer1

Uzun dönem bakım: Bu alanda geliştirilmesi gereken bir çok konu bulunmaktadır. Uzun dönem bakım olanakları, işgücü azlığı ve düşük kalitede hizmet nedeniyle çoğunlukla yetersizdir. Bu durum uzun dönem bakım tesislerini denetleyebilecek hukuksal bir çerçevenin de olmamasıyla daha da kötü bir hale gelmektedir.

Kamu politikaları oluşma sürecine ve politik hayata katılmak: Sahip oldukları hakları kullanabilmeleri için ileri yaştaki kişileri kamu politikalarının oluşum sürecine direkt olarak dahil etmenin ve onları bu süreçlerden haberdar olan vatandaşlar haline getirmenin büyük önemi vardır. Rapor katılım ve sorumluluk mekanizmalarını içeren böyle bir süreç olmadığına dikkat çekmektedir.

İş gücüne katılım: Az sayıda ülke yaş temelli istihdam bağlamında ayrım yapılmamasını içeren bir hukuksal düzene sahiptir. Örnek olarak Avrupa Konseyi bir yönerge çıkartarak işe alımlarda yaş temelli ayrımcılığı yasaklamıştır. Rapor bu yönergenin nasıl uygulandığının takip edilmesinin önemine dikkat çekmektedir.


Kaynak: 
http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx

Yorum Yazın