İlham Kütüphanesi Olmazsa Olmazlar

Kaç yaşında olduğunuzu bilmeseydiniz, kaç yaşında olurdunuz? – Satchel Paige

zzz

Hepimizin kimlik bilgilerinde doğduğu gün/ay/yıl yazılı. Her yılın o ayı, o günü geride kalan yılları kutluyor ya da üzülüyoruz geçen zamana. Yaşam sürecimizi, evrelerini bu rakamlara göre değerlendiriyoruz. Buna genel olarak “yaş” diye hitap ediyoruz. Peki bu rakamların kendinizi değerlendirme, yaşam bazında konumlandırma için yetersiz olduğunu bilseydiniz hayatınızda bir takım şeyleri değiştirir miydiniz?

Her insanı doğum anından ölüm anına kadar oldukça bireysel, benzersiz bir serüven bekler. Buna kısaca yaşam deriz. Her birimizin yaşamı birbirinden son derece farklı dinamikler üzerinde kurulmuştur. Doğduğumuz aile, bulunduğumuz coğrafi bölge, ülke, iklim şartları, sosyo-ekonomik olanaklar, toplumsal süreçler, kültürel yaklaşımlar, insan ilişkilerimiz gibi birçok faktör üzerinden şekillenir yaşam serüvenimiz.

Hiç aynı yaşta olduğunuz insanlardan oluşan bir toplulukta ‘sen benden daha küçük gösteriyorsun’ kıyaslamasına girdiniz mi? İnsanlar neden aynı yaşta olmasına karşın dış dünyaya bu farklı şekillerde de yansıyabilir?

Tek yumurta ikizi iki kardeş farklı çevrelerde, kendilerine farklı yollar çizerek yaşamlarına devam ederlerse genetik kodlamaları her ne kadar aynı olursa olsun, artık eskisi gibi çok benzer görünmediklerini, davranmadıklarını, hissetmediklerini gözlemleyebilirsiniz. Bir bireyi anlamaya çalışırken ‘yaş’ ne kadar önemli?

Yaş Kavramları

Takvim yaşı (kronolojik yaş): Doğumdan başlayarak geçen yılların sayısıdır. Zaman, deneyim ve tecrübelerle mutlak bir şekilde özdeşleştirilemeyeceği için herhangi bir şeyin nedeni olarak gösterilemez. Dahası takvim yaşı, yaş ölçmenin tek yolu değildir. Yaş kavramını ele almanın farklı yolları da vardır.

Yaş, yalnızca takvim yaşı olarak değil; biyolojik yaş, psikolojik yaş ve sosyal yaş olarak da kavramlaştırılmaktadır.

Biyolojik yaş: Kişinin biyolojik, fiziksel sağlığının ölçülmesiyle belirlenir. Biyolojik yaşı belirlemek kişinin hayati organlarının işlev görme kapasitesini bilmekle ölçülür. Kişinin biyolojik yaşı ne kadar küçükse, kronolojik yaşı önemli olmaksızın daha uzun yaşaması beklenir.

Psikolojik yaş: Bireyin fiziksel özelliklerini kullanmadan deneyimlerini subjektif bir anlatımla açıklaması olarak tanımlanır. Bu açıklamayı yaparken tecrübe, mantık ve duygular ön plandadır. Psikolojik yaş, bir çok psikolog tarafından kademe,aşamalara ayrılarak çeşitli teorilerle tanımlanmıştır. Bunlardan en ünlüleri Piaget, Erikson ve Freud’a aittir. Yaşam Boyu Gelişim Psikolojisi kitabının yazarı John Santrock’a göre Psikoloji Yaş; aynı kronolojik yaştaki diğer bireylere kıyasla uyum sağlama kapasitesidir. Bu nedenle öğrenmeyi sürdüren ileri yaş bireyler, diğer yaşıtlarına oranla daha esnek, güdülü ve olumlu kişilik özelliklerine sahip oldukları, duygularını kontrol edebildikleri daha sağlıklı düşündükleri için daha uyumlu davranışlar gösterirler.

Sosyal yaş: Bir kişinin yaşıyla bağlantılı olan sosyal rollerini, toplumsal normlar ve kurallar dahilinde belirlenir. Psikolojik ve Sosyal Yaş kavramları birbirine çok benzese de, Psikolojik Yaş bireyin mantık ve duyguları bütünüyken, Sosyal Yaş bireyin mantık ve duygularının nasıl olması gerektiğini toplumsal kuralların belirlemesidir. “Anne” rolünü ve o role eşlik eden davranışları düşünün; yetişkin bir kadının davranışını tahmin etmede onun 3 yaşında bir çocuğunun olduğunu bilmek mi daha önemlidir yoksa 20 ya da 30 yaşında olduğunu bilmek mi?

man

Yaş kavramına yeni bakış açıları

Yaşam boyu gelişim uzmanı Bernice Neugarten, toplumda takvim yaşı (kronolojik yaşın) gittikçe daha elverişsiz bir niteleme olduğunu savunmaktadır. 28 yaşında belediye başkanı, 40 yaşında bir büyükanne, 65 yaşında bir okul öncesi çocuk babası, 70 yaşında bir öğrenci, artık yaşam olaylarının uygun zamanlaması hakkında eski varsayımların yaşantımıza yön vermediğini göstermektedir.

Dahası günümüz dünyası, nasıl yakınlık kuracağımız, başarı ya da başarısızla nasıl başa çıkacağımız gibi konular yaşam boyu tekrar tekrar karşımıza çıkmaktadır.

Tüm yaş kavramlarını bir örnekte birleştirmek gerekirse; 70 yaşında bir adamın (takvim yaşı) fiziksel sağlığı yerinde olabilir (biyolojik yaş), bellek problemleri yaşayabilir ve eşinin yakın zamanda hastaneye yatmış olmasının gerektirdiği sıkıntılarla baş edemeyebilir (psikolojik yaş) ve düzenli olarak golf oynadığı bir çok arkadaşı vardır (sosyal yaş).

Her bir insan yalnızca kendine has süreçlerden geçerek hayatını devam ettirir. Yaşanan kayıplar, kazanımlar, edinilen roller, beslenme alışkanlıkları, sosyal ilişkilerdeki başarılar ve daha niceleri..

Bu bilgiler ışığında, kimlik bilgilerinizde yer alan gün/ay/yılı tekrar düşünün, siz yalnızca orada yazan rakamlardan mı ibaretsiniz yoksa daha fazlası mı var?

Amerikalı beyzbol oyuncusu Satchel Paige’in sorusunu tekrar sormak istiyorum: Eğer kaç yaşında olduğunuzu bilmiyor olsaydınız, kaç yaşında olurdunuz?


Kaynak:
Neugarten, B. L. (1968). Middle age and aging: A reader in social psychology. University of Chicago Press.
Santrock, John W. Life-span development. Boston, MA: McGraw-Hill, 2009.
http://study.com/academy/lesson/defining-age-with-different-perspectives-definitions-examples.html
http://www.amazon.com/Life-Span-Development-John-Santrock/dp/0078035325
http://www.setinthestreet.com/

Yorum Yazın