Beden Sağlığı

Kadınlar Sordu Uzmanlar Yanıtladı: Kadınlar için “Sağlık 101”

womenqa_wide-c5d44efc1b95c407527c7c28dbdb7d3354c3c84b-s800-c85

Ortaokulda girdiğiniz sağlık dersini hatırlıyor musunuz? Hani bu derste vücudunuz hakkında bir sürü şey öğrenmiştiniz… “Kadınların Hayatlarını Değiştiriyoruz” isimli bir program “orta yaş için de böyle bir dersin neden olmadığını merak ediyoruz” diyerek kadınlardan sorular toplamaya karar veriyor. Yıllar geçtikçe yaşanan değişimleri kadınlara anlatıyor.

Sabah Baskısı radyo programı “Kadınların Hayatlarını Değiştiriyoruz” isimli yayın dizisi kapsamında dinleyecilerinden kadın vücuduyla ve yaş almayla ilgili sorularını göndermesini istedi. Yüzlerce farklı konuda soru, kadınlar tarafından soruldu. 

Sorulan sorular iki uzman doktora ilettildi: Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi kadın hastalıkları ve doğum bölümü E. Stewart Taylor kürsü başkanı Prof. Dr. Nanette Santoro ve Georgetown Üniversitesi’nde kadın hastalıkları ve doğum bölümünde akademisyen Prof. Dr. Cheryl Iglesia. İşte sorulan sorulardan seçtiklerimiz ve alınan cevaplar.

20 li yaşlarımda çenemde birkaç kalın siyah kıl çıkardı. Dalga geçer onlara “yolunu şaşırmış kaş” derdim. Ancak yaş aldıkça bu kıllar çoğaldı ve daha çabuk çıkar oldular. En az haftada bir gün onları cımbızla almam gerekiyor. Bu normal mi?

Evet, bu durum normal ve bunun nedeni tam anlamıyla açıklanmıyor. En iyi açıklama yaş aldıkça insulin direncinin artması olabilir. Bu karaciğer tarafından üretilen “seks hormonu bağlayıcı globulin” (SHBG) adı verilen proteinin azalmasına neden olur. SHBG söylediği şeyi yapar: kadınların yaptığı östradiol ve testesteron hormonlarını birbirine bağlar ve onları işlerini yapmaları için bölgesel hücreler tarafında daha az kullanılabilir hale getirir.

SHBG seviyesi düştüğünde, kanda bulunan “özgür” hormon yükselir çünkü hücreler tarafından biyolojik olarak kullanılabilir hale gelir. Östradiol için bu büyük bir sorun değilken, çünkü menopoz ile birlikte östrojen zaten düşecektir, testesteron hücre ve cildiniz tarafından daha kullanılabilir olur ve büyük ihtimalle bu durum kıl artışından sorumludur.

Hormonların işlevi ve vücudum, yaşım vb. için uygun seviyelerinin ne olduğu hakkında bilgi verir misiniz? Östrojen ve progesteronu biliyorum. Başka hangileri var? 

Kadınların 3 tür üreme hormonları vardır: Östrojenler (östradiol ve onun daha az etkili kuzenleri östron ve östriol), projestinler ve testesteron. Östradiol neredeyse tamamiyle yumurtalıklar tarafından üretilir. Menopoz sonrasında östradiol seviyeleri o kadar düşer ki 70 yaşına gelen bir kadının vücudunda dolaşan östradiol aynı yaştaki kocasından daha az olacaktır.

Progesteron, doğal olarak üretilmiş projestin, böbrek üstü bezi tarafından küçük miktarlarda sürekli üretilmektedir. Ancak yumurtlamadan (ovülasyondan) sonra yumurtalıklar yüksek miktarda progesteron üretir ve kadınlar üreme yıllarında bu hormona her iki haftada bir maruz kalır. Kadınlar için en uygun progesteron seviyesinin ne olduğu bilinmediği gibi yumurtlamdan sonra ne kadarına ihtiyaç duyulduğunu da kimse bilmemektedir. Eğer bir kadının düzenli adet döngüsü varsa yeterince östradiol ve progesteron üretiyor demektir.

Kadınlarda testosteronun işlevinin tanımı daha muğlaktır. Normal bir yumurtlama (ovülasyon) için kadınların sistemlerinde testosteronun dolaşması gereklidir; yumurtalıklar testosteronu alır ve onu büyüyen folikülleri beslemek için kullanır, böylelikle bu foliküller östrojen üretebilir. Bunun haricinde testosteronun kadınların libidosunu harekete geçirdiğine inanılır, ancak bu çoğu kadın için güçlü bir etkisi olduğu anlamına gelmez. (Bazen testosteron düşük libidolu kadınların tedavisinde kullanılır.)

Kadınlar yaş aldıkça genel testosteron üretimleri düşer. En dramatik düşüş menopozdan 10-15 yıl önce yaşanır. Kadınların çok fazla testosteron ürettiği bazı durumlar vardır. En sık görüleni polikistik over sendromudur, bu örnek yetişkin kadınların yüzde 5’ten yediye kadar bir oranını etkiler. Bu durumda testosteron adet düzenini bozar ve bir kadının yumurtlama sürecini bozmasının yanı sıra; akne ve aşırı tüylenmeye neden olur. 

Çocuk doğurmamayı tercih etmenin üreme sağlığına etkisi nedir ve böyle bir durumda nelere dikkat edilmelidir? 

Evet, dikkat etmeniz gereken bazı noktalar var. 30 yaşından önce hamile kalmamak meme kanseri riskinizi artırabilir ve hiç hamile kalmamak yumurtalık kanseri riskinizi artırır. Böyle bir durumda en doğrusu proaktif bir yaklaşım benimsemektir. Sağlıklı bir yaşam tarzınız: Sağlıklı beslenme, yeterli egzersiz ile sizin için doğru kiloda kalmalısınız ve uykunuza özen göstermelisiniz. Doğum kontrol hapları, eğer 10 sene ve üzeri boyunca kullanılırsa, sizi meme kistlerine karşı koruyabilir ve yumurtalık kanseri riskinizi azaltır. Aynı zamanda meme farkındalığınızı artırılmalısınız. Mamogram gibi taramaları yaşınıza ve bireysel risk faktörlerinize göre düzenlenecek belirli aralıklarla yaptırılmalısınız.

Adetlerim düzensizleşmeye başladı. Bu gelecek 5 sene içinde tam anlamıyla menopoza gireceğime dair bir işaret mi? Ya da gelecek 10 sene boyunca adet görmeye devam edecek miyim? Artık zamanın geldiğini gösteren gerçek işaretler neler? 

Menopoza geçiş süreci iki evreye ayrılır – erken ve geç. Erken evre geçiş süreci atlanan münferit adetlerin görüldüğü bir dönemdir, örneğin bir kadının kanaması 60 günden fazla bir süreliğine ara vermez. Bu evre değişkenlik gösterir. Eğer bu erken evre 44 yaşındayken başlamışsa, tam anlamıyla menopoza girmeniz  (yani bir yıl boyunca adet görmemeniz) büyük ihtimalle 50 yaş civarında gerçekleşecektir. Ortalama menopoz yaşı 51,4 dür. Ancak, geç geçiş evresine girdiyseniz ve 60 günden fazla aralıklarla kanamanız oluyorsa, tam anlamıyla menopoza girmeniz 4 sene içinde gerçekleşecektir.

Menopoz süreci bir son bulur mu? Sıcak basmaları ve zihinde yarattığı sis ne zaman ve neden gider?

Menopoz başlangıcı kolay tarif edilebilirken, sonu daha kaygan. Bir çok kadın için ilk 5 sene menopoz belirtilerinin yoğunlukla görüldüğü yıllar, ancak kadınların yüzde 20’den 40’a olan bölümü için, fizyolojilerine bağlı olarak, sıcak basmaları 10 sene boyunca sürebiliyor. Ve kadınların yüzde 10’unda bu sıcak basmaları sürekli devam ediyor. Zihinsel semptomların başında kısa dönem hafıza kaybı geliyor. Bu sorun kısmi olarak giderilse de (geçiş döneminden önceki duruma hiçbir zaman geri dönülmüyor) Bazı kadınlar yönetsel becerilerini kaybediyor ve organizasyonel işlerde zorluk yaşıyorlar. Mevcut araştırmalar bu durumun yetişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tedavisinde kullanılan ilaçlarla düzeltilebileceğini gösteriyor.

Uyku düzeni bozukluğu ve depresyon da menopoz semptomları ile birlikte görülebiliyor ve bu problemler zihin bulanıklığı semptomlarına yol açabiliyor. Asıl problemi çözmek bu bağlamda faydalı olabilir. 

Genç kadınlar osteoporozu (kemik erimesi) önlemek ve ileri yaşlarda eklem sağlığını geliştirmek için ne yapmalıdır? Kadınlar kemik sağlığını korumaya ne zaman başlamalıdır?

Yeterince erken başlayamazsınız. Kadınlar menopoz öncesi dönemde günlük kalsiyum alımına özen göstermelidir ve bu alım süt ve süt ürünlerinden alınan 1,000 mg gibi bir orana tekabül eder. Menopoz sonrasında, bir kadın östrojen aldığı sürece, kalsiyum ihtiyacı günlük 1,200 mg’a çıkar. Vitamin D düzeylerini korumak da oldukça önemlidir. Sıkça tüketilen gıdaların kalsiyum içeriğine web üzerinden ulaşmak mümkündür. Ben hastalarımı bu konuda Ulusal Osteoporoz vakfı sayfasına yönlendiriyorum. Özellikle süt intoleransı varsa ya da başka nedenlerle süt ve süt ürünleri tüketemiyorsanız kalsiyum takviyesi almanız akıllıca bir davranış olabilir, ancak bunda aşırıya kaçmamalısınız. Aşırı kalsiyum takviyesinin az da olsa kalp hastalığı riskini artırdığı bilinmektedir.


Kaynak:
http://www.npr.org/sections/health-shots/2015/11/24/455609594/answering-your-questions-health-101-for-grown-women

Yorum Yazın