Beden Sağlığı

Multiple Skleroz (MS) ile tanışma

unnamed
Merve Keleş

Multiple skleroz (MS) öngörülemeyen, beyin ve vücut arası iletişimi etkileyen merkezi sinir sistemi ve bağışıklık sistemiyle bağlantılı olarak gelişen 20 – 40 yaş arası görülen ve yaş almayla birlikte devam eden, vücut fonksiyonlarını olumsuz yönde etkileyen en yaygın hastalıklardandır.

Merkezi sinir sisteminde bulunan sinir ağının çevresinde miyelin adı verilen koruyucu kılıflar bulunur. Bu kılıflar, bağışıklık sisteminin, bu dokuları yabancı görerek saldırmasıyla zarar görür. Yıpranan koruyucu kılıflar, vücut ve merkezi sinir sistemi arasındaki iletişimin yavaşlamasına, çarpıklaşmasına ya da iletişim tamamen kesilmesine neden olur ve hastalığın belirtileri ortaya çıkmaya başlar.

MS hastalarının çoğu normal süren bir yaş alma süresine sahiptir. MS bulaşıcı olmamakla birlikte, iyileştirilemese de ölümcül ya da yaşamsal tehdit içeren bir hastalık değildir. Kroniktir, yaşam boyu sizinledir.

Dünyada 2.3 milyon kadar MS hastası vardır. Türkiye’de bu sayı 35 bin kadardır. Yapılan araştırmalarda multiple skleroz faktörleri yaş, cinsiyet, etnik faktörler, coğrafya ve genetik olarak sıralanmaktadır. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık rastlanır.

unnamed (4)

MS Belirtileri

Belirtiler kesin bir sıra ve süre içinde oluşmaz ve her hastalık her insanda farklı deneyimlenir.

  • Yorgunluk ve halsizlik
  • Yürüyüş zorlukları
  • Kas seğirmeleri
  • Görme problemleri
  • Baş dönmesi ve vertigo
  • Duygusal değişiklikler
  • Zihinsel bozukluklar
  • Seksüel problemler
  • Depresyon
  • İdrar ve bağırsak problemleri

MS TİPLERİ

Tekrarlayan-düzelen, birincil ilerleyen ve ikincil ilerleyen olmak üzere 3 tiptir.

Tekrarlayan-düzelen MS tipindeki belirtiler belirli zamanlarda ortaya çıkar. Hastalığın kendini gösterdiği durumlara ‘atak’ adı verilir. Ataklar genellikle halsizlik, uyuşukluk, kas seğirmeleri, görme yetisinde oluşan problemlerle kendini gösterir; sinir sistemi ve vücut iletişiminde bir sorun oluşur. Bunu elektrik kesintisi gibi düşünebilirsiniz. Atak süresi en az 24 saat sürer. Bağışıklık sistemi, sinir sistemi ile savaşı durdurduğunda atak dönemi zamanla kaybolur. Atak süresi yine kişilere göre değişiklik göstererek kalıcı hasarlar bırakabilir yada hiç hasar almadan atlatılabilir. Düzelme dönemi uzun bir süre devam edebilir. Bu tip MS ‘iyi huylu’ olarak adlandırılabilir.

İkincil ilerleyen MS tipi; hastanın en az 5-6 ay kadar bir süreyle farklı ataklar yaşaması, atakların şiddetinin artması ve hastada sürekli olarak kötüleşme görülmesiyle oluşur. Hastalık bu evreden asla başlamaz, atakların sık ve şiddetli olması, vücut hasarının zaman içerisinde artmasına bağlı olarak ikincil ilerleyen MS tanısı koyulabilir.

Birincil ilerleyen MS; ileri yaşta tanımlanır ve hastalık en başından beri ilerleyen özelliktedir. Tek noktaya odaklı problemler ile başlar ve genellikle yürüme ile ilgili problemler yaratır.

unnamed (1)

MS ve EGZERSİZ

Sisteme zarar vermeye çalışan her türlü hastalıkla başa çıkmada olduğu gibi MS kontrolündeki en önemli nokta egzersiz ve beslenmedir. MS, yaş almayı ve yaşam kalitesini birinci derecede etkiler. Kas sistemini güçlü tutmak ve doğru besinler tüketmek bu hastalığı 10- 15 yıl kadar baskılayabilir, atakların kontrol edilebilir hale gelmesinde yardımcı olabilir.

MS hastalarındaki en önemli ortak özellik kas güçsüzlüğüdür.Bu hastalıkta kas güçsüzlüğü genelde vücudun alt bölümünde oluşur. Mesane ve bağırsak problemleri; sıkışma, sık idrara çıkma, inkontinans (idrar tutamama) gibi problemler hastalığın belirtilerindendir ve gövdenin alt kısmındaki kasların kuvvetsiz olması bu belirtilerin şiddetini arttırabilir. Aynı zamanda ‘serebellar bozukluk’ olarak adlandırılan, hareketin gücünde ve hareketi yapma süresindeki bozukluk olarak ortaya çıkan belirtilerde, çoğunlukla vücudun üst bölümü etkilenir. Örneğin, geçirilen bir atakla hasta ellerini kullanamayabilir, hastanın ağız kaslarını verimli kullanamaması konuşmada problemler yaratabilir, solunum kaslarının zayıflığı nefes almada sorunlar ortaya çıkarabilir. Tüm bu problemlere ortak öneri doğru egzersizlerdir.

Hastalık kişiden kişiye farklılık gösterdiği için, egzersiz programları da farklılık göstermelidir. Uzun yıllar, MS hastalarına yorgunluk sebebiyle spor ve egzersiz önerilerinde bulunulmamıştır. Ancak yenilikçi yaklaşımlar, aşırı yorgunluktan kaçınılması şartıyla yaşam kalitesini ve hastalığın seyrini olumlu yönde değiştirebilmek için çeşitli egzersizler önermektedir. Kasların fonksiyonlarını korumak ya da güçsüz kaslarda fonksiyonu arttırmak adına, dirençli egzersizler, germe-esnetme egzersizleri aktif veya birinin yardımı ile yapılabilir. Aynı zamanda bisiklet, yüzme, yürüyüş, aerobik egzersizler, kayak, ata binmek (tedavi amaçlıdır ve dengeyi geliştirir), yoga, pilates, dans, golf ve bahçe işleriyle uğraşmak gibi aktiviteler de bireylere önerilir.

Egzersiz uygulanmasında sık dinlenmek gereklidir ve vücut ısısını çok arttırmamak önemlidir. Egzersiz uygulamaları kolaydan zora olmalıdır ve düzenli yapılmalıdır. Aynı zamanda aerobik egzersizler ve önerilen diğer egzersizler, yorgunluk, depresyon ve öfke semptomlarını azaltır.Düzenli yapılan egzersizler hastalardaki ağrının engellenmesinde ve giderilmesinde etkilidir. Postürü egzersizlerle desteklemek ve korumak bireyi güvenli ve günlük yaşam aktivitelerinde bağımsız olmasını sağlar.


Kaynak:
ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10222541

journalagent.com/tjn/pdfs/TJN_12_2_134_143.pdf
cms.galenos.com.tr/FileIssue/5/273/article/33-38.pdf
nobelmedicus.com/en/Article.aspx?m=111

Yorum Yazın